Koszyk

produktów: 0

wartość: 0,00 zł

przejdź do koszyka

Newsletter
Zgarnij 10% rabatu i bądź na bieżąco z promocjami. (Bez obaw, sami nie lubimy spamu)
Artykuły
Tolerancja farmakologiczna 0

Tolerancja farmakologiczna

Podczas długotrwałego stosowania substancji leczniczych może dojść do wystąpienia zjawiska tolerancji, polega ono na „przyzwyczajaniu się” organizmu do działania leku, poprzez brak pożądanej reakcji na stałą dawkę przyjmowanej substancji. Osoba stosująca daną substancję jest zmuszona zwiększyć dawkę, aby uzyskać ten sam efekt. W przypadku stosowania substancji psychoaktywnych efekt ten nazywany jest tolerancją funkcjonalną lub tolerancją fizjologiczną. Tolerancja występuje przy stosowaniu większości substancji powodujących uzależnienia, ale mechanizm jej powstawania nie ogranicza się tylko do substancji uzależniających.

Rodzaje tolerancji

Rozwój zjawiska tolerancji to proces złożony, w którym istotną rolę pełnią czynniki środowiskowe, psychospołeczne jak i fizjologiczne. Niekiedy do jej rozwoju wystarczy kilka dawek środka, ale zazwyczaj wyrabia się ona przy regularnym stosowaniu leku, bądź substancji psychoaktywnej. Rozróżnia się dwa rodzaje tolerancji: farmakokinetyczna i farmakodynamiczną. Istnieje także zjawisko odwrotnej tolerancji, nazywane także farmakokinetycznym uwrażliwieniem lub sensytyzacją.

Tolerancja farmakodynamiczna

Podczas stosowania substancji uzależniających, stopniowo i powoli wyrabia się długotrwały stan tolerancji, nazywanej tolerancją farmakodynamiczną (funkcjonalną, bądź komórkową).  Zachodzi ona na skutek zmian adaptacyjnych, które są oparte na ingerencji w przekazywanie sygnału. Zmiany te związane są z receptorami, sprzężeniami z białkami G i enzymami, które generują wtórne przekaźniki, kanałami błonowymi, dystrybucją wewnątrzkomórkowego wapnia lub zmianami genomowymi. Wszystkie te adaptacje pozwalają organizmowi utrzymać homeostazę, kompensując wpływ stosowanych substancji lub leków.

Tolerancja ostra

Jednym z przykładów tolerancji farmakodynamicznej jest tolerancja ostra, czyli bardzo szybkie wyrobienie się tolerancji na lek, powstaje ona w krótkim czasie po kilkakrotnym podaniu danej substancji, bez zachowania odpowiednich przerw pomiędzy dawkami. Tolerancja ostra powstaje, miedzy innymi na skutek tachyfilaksji, czyli wysycenia receptorów, z którymi łączy się przyjmowana substancja. Ilość receptorów błonowych zmienia się w zależności od siły sygnału chemicznego. Sygnał chemiczny, którym jest stężenie substancji w płynie zewnątrzkomórkowym, jest odbierany przez receptory, jeśli w krótkim czasie do organizmu dostanie się substancja aktywna to receptory będą zajęte, przez co organizm nie będzie reagował na kolejne dawki leku lub innej substancji chemicznej. W warunkach naturalnych może to być hormon lub neuroprzekaźnik, natomiast w terapii lek. Mechanizm ten zachodzi w przypadku stosowania nitratów (leków nasercowych), czy opioidów (np. morfina, kodeina, heroina).
Substancje, które stymulują wydzielanie ustrojowych neuroprzekaźników, takie jak na przykład efedryna, wywołują szybkie wyczerpanie się zapasów neuroprzekaźnika. Efedryna wyzwala wydzielanie noradrenaliny, która jest zmagazynowana w zakończeniach czuciowych nerwów współczulnych. Efedryna powoduje podniesienie ciśnienia krwi, ale jej kilkukrotne, dożylne podanie w krótkich odstępach czasu, powoduje coraz to słabsze działanie podnoszące poziom ciśnienia krwi, aż w końcu organizm nie reaguje na dawkę efedryny poprzez zwiększenie ciśnienia, ponieważ zapasy noradrenaliny zostały wyczerpane.

Tolerancja farmakokinetyczna

Jednym z mechanizmów powstawania tolerancji jest zwiększenie przez organizm, aktywności enzymów wątrobowych rozkładających leki, proces ten przebiega na drodze indukcji enzymatycznej. Lekarze zwrócili uwagę na to zjawisko, kiedy powszechnie stosowanymi lekami nasennymi były barbiturany. Ta grupa substancji zwiększa aktywność enzymów mikrosomalnych, co sprawia, że barbiturany są szybciej metabolizowane i wydalane z organizmu.. Mechanizm ten wpływa, nie tylko na potrzebę zwiększenia dawki konkretnego leku, ale jeśli inny lek jest również metabolizowany przez te same enzymy, to jego rozkład i wydalanie również będzie przyspieszone, za czym idzie konieczność zwiększenia jego dawki do uzyskania pożądanego efektu. Tolerancja wywołana mechanizmem indukcji enzymatycznej nazywana jest tolerancją farmakokinetyczną (metaboliczną). W ten sposób wyrabiana jest tolerancja, między innymi, na barbiturany (leki nasenne), trankwelizery (leki przeciwlękowe i przeciwpsychotyczne) oraz nikotynę.

Tolerancja odwrotna

Zjawisko nadwrażliwości na daną substancję w wyniku jej długotrwałego stosowania nazywane jest tolerancją odwrotną lub sensytyzacją. Powoduje ona wzrost siły działania substancji. Zjawisko sesytyzacji pojawia się u osób nadużywających alkoholu, wynika z uszkodzenia wątroby i związanym z tym zmiejszeniem efektywności metabolizmu danej substancji. Wątroba alkoholika ma ograniczone możliwości rozkładu etanolu, dlatego stan upojenia może być trwać dłużej i być wywołany niższymi dawkami. Odwrotna tolerancja związana jest także z mechanizmem zwiększonej reaktywności układu dopaminergicznego i powoduje ją wiele substancji uzależniających jak amfetamina, kokaina czy nikotyna.

Tolerancja krzyżowa

Tolerancja na jedną substancję powoduje tolerancję na inną substancje, zwykle mającą podobną budowę lub mechanizm działania, współzależność ta nazywana jest tolerancją krzyżową. W przypadku osób uzależnionych od alkoholu tolerancja krzyżowa zachodzi w stosunku do leków używanych do znieczulenia ogólnego. Aby narkoza u takiej osoby mogła zadziałać, potrzebne są wysokie dawki środków usypiających. Mechanizm tolerancji krzyżowej, z powodzeniem wykorzystywany jest w leczeniu uzależnień. Pozwala on na zapobieganie wystąpienia syndromów odstawienia (abstynencji) dzięki zastosowaniu substancji, która wykazuje tolerancję krzyżową z substancją wywołującą uzależnienie.

Tolerancja w rozwoju uzależnienia

Tolerancja jest jednym z kryteriów pozwalającym na diagnostykę zespołu uzależnienia. W ocenie stopnia tolerancji wykorzystuje się indeks tolerancji danej substancji.
Konsekwencją rozwoju tolerancji jest uzależnienie fizyczne od przyjmowanej substancji. Mechanizmy mające na celu utrzymać homeostazę organizmu, po nagłym odstawieniu substancji uzależniającej, działają bez obecności tejże substancji, co powoduje chaos i jest przyczyną pojawienia się specyficznych objawów i zachowań. Osoba odstawiająca substancje, na którą wytworzyła się tolerancja i była ona przyjmowana w dużych dawkach, odczuwa zespoły abstynencyjne (np. bezsenność, drżenie, brak apetytu, złe samopoczucie, nadciśnienie). Tolerancja powoduje konieczność zwiększenia dawki przyjmowanej substancji, długotrwałe stosowanie wysokich dawek leków lub substancji psychoaktywnych, wywołuje tolerancję przewlekłą i wiąże się z dużymi zmianami w mózgu. Osoba, która odstawi substancje, od której jest uzależniona, nawet po detoksykacji, może powrócić do nałogu, ponieważ zmiany wywołane w jej mózgu są trwałe.

Komentarze do wpisu (0)

do góry
Pokaż pełną wersję strony
Click Shop | Hosting home.pl